Εκτελεστική σύνοψη
Η Ένωση εισέρχεται στον επόμενο θεσμικό κύκλο με τρεις στόχους που συχνά παρουσιάζονται ως ανταγωνιστικοί: την κλιματική μετάβαση, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια και άμυνα. Το φυλλάδιο δείχνει ότι, με τον σωστό σχεδιασμό, οι τρεις στόχοι είναι σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματικοί. Ο βασικός περιορισμός είναι οι επενδύσεις και η χρηματοδότησή τους, όχι μια αναπόφευκτη σύγκρουση μεταξύ των στόχων. Παρουσιάζει το μέγεθος της χρηματοδοτικής πρόκλησης (Ενότητα 2), τους κύριους διαθέσιμους μοχλούς πολιτικής (Ενότητα 3) και συμπληρωματικά στοιχεία στα παραρτήματα.
Ενότητα 1 — Πλαίσιο και στόχοι
Το άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύει την Ένωση στην αειφόρο ανάπτυξη, σε μια άκρως ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς και στην ασφάλεια των πολιτών της. Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, οι στόχοι αυτοί έχουν μετακινηθεί ταυτόχρονα στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας. Ο πόλεμος στα σύνορα της Ένωσης, η εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια και κρίσιμες εισροές και ο εντεινόμενος παγκόσμιος ανταγωνισμός στις καθαρές και προηγμένες τεχνολογίες σημαίνουν ότι το κλίμα, η ανταγωνιστικότητα και η ασφάλεια δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται σε χωριστά πεδία πολιτικής.
Το κεντρικό ερώτημα για τον επόμενο κύκλο δεν είναι ποιος στόχος πρέπει να προηγηθεί, αλλά πώς θα αλληλουχηθούν και θα χρηματοδοτηθούν μέτρα που υπηρετούν και τους τρεις ταυτόχρονα.
Ενότητα 2 — Η επενδυτική πρόκληση
2.1 Το χρηματοδοτικό κενό
Πρόσφατες αναλύσεις ανταγωνιστικότητας εκτιμούν ότι απαιτούνται πρόσθετες επενδύσεις της τάξης των 800 δισ. ευρώ ετησίως, ώστε η Ένωση να συμβαδίσει με τους παγκόσμιους ανταγωνιστές και να επιτύχει τους διακηρυγμένους στόχους της. Το κενό αυτό συγκεντρώνεται σε τρεις τομείς — προηγμένες τεχνολογίες, ενεργειακές υποδομές και άμυνα — ακριβώς εκεί όπου επικαλύπτονται οι στόχοι για το κλίμα, την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια. Οι επενδύσεις σε αυτούς τους τομείς προωθούν συνεπώς και τους τρεις στόχους, αντί να ανταλλάσσουν τον έναν με τον άλλο.
2.2 Γιατί οι δημόσιοι προϋπολογισμοί δεν αρκούν
Το κενό υπερβαίνει κατά πολύ όσα μπορούν να χρηματοδοτήσουν άμεσα οι εθνικοί προϋπολογισμοί και ο προϋπολογισμός της Ένωσης, ιδίως με τα επίπεδα χρέους μετά την πανδημία και τους ισχύοντες δημοσιονομικούς κανόνες. Το μεγαλύτερο μέρος των πρόσθετων επενδύσεων πρέπει επομένως να κινητοποιηθεί από ιδιωτικά κεφάλαια. Οι δημόσιοι πόροι πρέπει να μειώνουν τον κίνδυνο και να προσελκύουν ιδιωτική χρηματοδότηση, όχι να την υποκαθιστούν.
Ενότητα 3 — Μοχλοί πολιτικής για τον επόμενο κύκλο
Υπάρχουν τρεις παράλληλοι μοχλοί. Είναι συμπληρωματικοί και, από κοινού, βελτιώνουν τόσο την προσφορά χρηματοδότησης όσο και τις συνθήκες για παραγωγικές επενδύσεις.
- Εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς κεφαλαίων, ώστε να κινητοποιηθούν οι ιδιωτικές αποταμιεύσεις (βλ. Παράρτημα II).
- Στοχευμένη απλούστευση των κρατικών ενισχύσεων για στρατηγικούς τομείς, με παράλληλη προστασία των ισότιμων όρων ανταγωνισμού (βλ. Παράρτημα III).
- Ευθυγράμμιση του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού με τις στρατηγικές προτεραιότητες και ενίσχυση των ιδίων πόρων (βλ. Παράρτημα III).
Παράρτημα I — Νομική βάση και χρονοδιάγραμμα
| Ορόσημο | Ενδεικτικός χρόνος |
|---|---|
| Έγκριση ατζέντας ανταγωνιστικότητας και ευημερίας | Έναρξη του κύκλου |
| Δέσμη επανεκκίνησης της Ένωσης Κεφαλαιαγορών | Προτεραιότητα της Επιτροπής για το 2026 |
| Πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων της Συμφωνίας για Καθαρή Βιομηχανία | Υπό εφαρμογή |
| Διαπραγματεύσεις για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) | Κατά τη διάρκεια του κύκλου |
Παράρτημα II — Ένωση Κεφαλαιαγορών
Η Ένωση Κεφαλαιαγορών (CMU) αποτελεί τον μεγαλύτερο αναξιοποίητο μοχλό για την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων σε μεγάλη κλίμακα. Το φυλλάδιο την επιβεβαιώνει ως προτεραιότητα της Επιτροπής για το 2026. Επισημαίνονται δύο βασικά εμπόδια:
- Συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών — Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά διατηρούν μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών τους σε καταθέσεις χαμηλής απόδοσης. Η διοχέτευση μέρους τους σε παραγωγικές επενδύσεις θα δημιουργούσε ευρεία και σταθερή εγχώρια χρηματοδοτική βάση.
- Εναρμονισμένοι κανόνες ενημερωτικού δελτίου — Οι κατακερματισμένες απαιτήσεις έκδοσης αυξάνουν το κόστος άντλησης κεφαλαίων πέραν των συνόρων. Η εναρμόνιση θα μείωνε τα εμπόδια για επιχειρήσεις που χρηματοδοτούν την κλιματική μετάβαση και την ασφάλεια.
Η πρόοδος στην Ένωση Κεφαλαιαγορών χρηματοδοτεί τις μεταβάσεις χωρίς νέες εισφορές των φορολογουμένων. Γι’ αυτό αποτελεί μέτρο πρώτης προτεραιότητας.
Παράρτημα III — Κρατικές ενισχύσεις και προϋπολογισμός της Ένωσης
Δύο ακόμη συμπληρωματικά μέτρα ολοκληρώνουν τη δέσμη.
- Στοχευμένη απλούστευση των κρατικών ενισχύσεων για στρατηγικούς τομείς, με βάση τη Συμφωνία για Καθαρή Βιομηχανία, ώστε να επιταχυνθούν οι επενδύσεις στην καθαρή και προηγμένη μεταποίηση, διατηρώντας παράλληλα την ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς.
- Ευθυγράμμιση του επόμενου ΠΔΠ με τις στρατηγικές προτεραιότητες, συμπεριλαμβανομένων νέων ιδίων πόρων που συνδέονται με τα έσοδα του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) και του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Πρόκειται για πολιτικά εφικτές πηγές χρηματοδότησης που ενισχύουν και τον κλιματικό στόχο.
Παράρτημα IV — Οδηγίες προς τον αναγνώστη
Οι υποψήφιοι πρέπει να χρησιμοποιήσουν τα παραπάνω στοιχεία και τις παραπομπές ως τεκμηριωτική βάση της απάντησής τους. Μια ισχυρή απάντηση θα αντλήσει συγκεκριμένο υλικό από το φυλλάδιο — για παράδειγμα τα 800 δισ. ευρώ της Ενότητας 2.1, τα εμπόδια για την Ένωση Κεφαλαιαγορών του Παραρτήματος II και την πρόταση ιδίων πόρων του Παραρτήματος III — αντί να βασιστεί μόνο σε γενικές γνώσεις.